Mbi plehrimin e perimeve qe kultivohen ne serra

Ne radhe te pare duhet te dime se, bimet qe kultivohen ne keto mjedise janë shumë kërkuese ndaj elementeve ushqimore dhe mosplotsimi i njërit apo tjetërit në kohën, sasinë dhe cilësinë e duhur, ndikon direkt në sasinë dhe cilësinë e prodhimit të planifikuar.

Çfare duhet te dime per Sistemin e Plehrimit te Bimët që Kultivohen në Serra dhe Mjedise të tjera të Mbrojtura

Ne radhe te pare duhet te dime se, bimet qe kultivohen ne keto mjedise janë shumë kërkuese ndaj elementeve ushqimore dhe mosplotsimi i njërit apo tjetërit në kohën, sasinë dhe cilësinë e duhur, ndikon direkt në sasinë dhe cilësinë e prodhimit të planifikuar. Kjo lidhet jo vetem me Aftesinë e Ulët e ketyre bimëve për ti Asimiluar këto elemente, por edhe me Rendimentet Relativisht të Larta që merren nga këto bimë. Kërkesat për elementë ushqimore jane të ndryshme për bimë të ndryshme dhe po kaq të ndryshme janë edhe për fazat të ndryshme të rritjes dhe të zhvillimit të tyre. Për të patur sukses në prodhim, një rol vendimtar luan përcaktimi dhe plotësimi i nevojave për elemente ushqimorë.

Plehrimit ne mjediset e mbrojtura synon, të realizojë: Ushqimin e Ekuilibruar të Bimëve, me qëllim që ato të kenë një Zhvillim të Harmonizuar ndërmjet Rritjes dhe Frutifikimit. Duhet patur parasysh se, teknika e plehrimit nuk duhet të lejojë që bimët në serrë të rriten “dembele”, por të favorizojnë një rritje të fuqishme te tyre. Pleherimi duhet të synojë futjen sa më thellë në tokë të sistemit rrënjor. Në këtë mënyrë bimet mund të thithin më shumë ujin dhe bashkë me të edhe elementet ushqimore që ka toka. Prandaj e rendesishme eshte qe plehrat kurrsesi të mos lihen në siperfaqe te tokës, por të futen brenda saj.

Përcaktimi i Dozës. Në përcaktimin e dozave optimale të plehrimit, më parë duhet tu pergjigjemi disa pyetjeve që janë: Sa plehra do të përdoren? Kur do të përdoren? Si duhet te përdoren? Këtyre tre pyetjeve, duhet ti përgjigjemi me kujdes dhe në përputhje me kërkesat e çdo bime që kultivohet në një mjedis të mbrojtur. Për të përcaktuar se sa plehra duhen për një lloj bime në një sipërfaqe të cakuar, në radhë të parë duhet të bëhet Bilanci i Elementëve Ushqimore. Kjo duhet te realizohet duke u nisur nga: i) Nevojat dhe sasia e elementëve ushqimorë per 100 kg fruta të freskëta; ii) Sasinë e prodhimit të parashikuar për atë sipërfaqe; iii) Sasinë e elementëve ushqimore që toka ka vetë në dispozicion. Kujdes! Zakonisht për rastin e kultivimit në mjedise të mbrojtura, sasia e lementëve që ka vetë toka nuk duhet të merren parasysh, sepse ajo duhet gjithmonë të ngelet e pasur.  Diferenca që mbetet, duhet plotesuar me plehra organiko-minerale, e cila realizohet nëpërmjet 3 mënyrave të plehrimit që janë Bazë, Shoqërues dhe Plotësues/Suplementar.

 

Tab. nr. 1

Lloji i bimës

Nevojat e  elementeve ushimore për 100 kg prodhim të freskët (ne kg)

N

P2O5

K2O

Domate

0.45

0.45

0.5

Speca

0.56

0.12

0.68

Patëllxhana

0.17

0.27

0.53

Trangull

0.25

0.15

0.5

Sallata

0.2

0.1

0.48

Barbunja

0.75

0.2

0.6

Spinaq

0.47

0.18

0.5

Pjepër

0.37

0.17

0.63

Kungull gjelle

0.3

0.55

0.1

Lakër

0.36

0.13

0.43

Lulelakër

0.4

0.16

0.5

Çfarë duhet patur  parasysh kur plehërojmë? 1) Asnjëherë të mos përdorim sasi plehrash (sidomos kimike) mbi normën e përllogaritur dhe në mënyrë të njëanëshme. Kjo sepse, do të ndodhë përqëndrimi i lartë i kriprave të panevojshme, të cilat ndikojnë në uljen e dinamikes së rritjes së bimëve. Më i ndjeshëm ky fenomen bëhet atëhere, kur në tokë nuk jane bere plehrime organike. 2) Në qoftëse plehërojmë vetëm me makroelemente, dhe lëmë pas dore përdorimin e mikroelementëve, ateherë do të shkaktohen vështirësi të pakapërcyeshme jo vetëm në rritjen dhe zhvillimin normal të bimëve, por dhe në uljen e rezistencës së përgjithëshme ndaj sëmundjeve dhe marrjen e prodhimeve me cilesi të ulët. 3) Në asimilimin sa më të mirë të elementëve ushqimorë nga bimët, një rol të rëndësishëm luan temperatura e tokës, ajrit dhe lagështira në parametra optimale.

 

Nevojat e bimëve për elementë ushqimorë. Kërkesat për elemente ushqimorë për 100 kg fruta të freskëta (sipas studimeve të bëra), për disa bimë më kryesore që kultivohen në mjedise të mbrojtura, paraqiten në Tab. nr. 1.

 Në tabelë janë paraqitur nevojat vetëm për elementët kryesor (makroelementet), ndërsa për mikroelementet, në vijim do të jepen tregues të tjerë. Detyrat parësore e fermerëve që merren me kultivimin e bimëve në këto mjedise, janë: 1. Përcaktimi i nevojave të bimëve me elementët ushqimorë të domosdoshëm. 2. Plotësimin e tyre për të arritur rezultatin e dëshiruar. Është e dodosdoshme kryerja e analizave kimike të tokës ku të përcaktohen: i) Niveli i lëndës organike (%), ii) Niveli i N (në miligram pë 100 gr tokë), iii) Niveli i P2O5 (në miligram për 100 gr tokë), iv) Niveli i K2O (në miligram për 100 gr tokë). Më pas bëhen përllogaritjet e duhura. Në tabelën nr. 2, jepet klasifikimi i pjellorise së tokës sipas permbajtjes së elementeve ushqimore. Në bazë të: 1)Treguesve të mësipërm, 2)Rendimentit të parashikuar, 3)Koefiçentit të përvetësimit të plehrave, si dhe 4)Nevojave të lëndëve ushqimore për 100 kg fruta të freskëta, përcaktohen ne menyrë të përafërt sasitë e pleherave organike dhe kimike, që duhet të hidhen sipas bimëve që mbillen në mjedise të mbrojtura.

 

Tabela nr. 2

Niveli i klasifikimit të pjellorisë efektive të tokës(*)

Elementët përcaktues të pjellorise së tokës

Lenda organike (%)

N

 (miligram në 100 gr tokë)

P2O5

(miligram në 100 gr tokë)

K2O

(miligram në 100 gr tokë)

Shumë e varfer

<10

<3

<2

<6

E varfër

10-15

3.1-6

2.1-4

6.1-12

E mesme

16-25

6.1-9

4.1-6

12.1-18

E pasur

26-40

9.1-12

6.1-8

18.1-24

Shumë e pasur

>40

>12

>8

>24

(*) – Me pjellori efektive kuptojme shumën e lementeve ushqimore që kanë ardhur nga; i) vetë pjelloria natyrale e tokës dhe ii) atë të hedhura gjatë plehrimeve.

Plehrat organike, Sipas shumë autorëve që janë marrë me efektin e përdorimit të tyre, në mjedise të mbrojtura siguron këto avantazhe: i) Favorizojnë zhvillimin e mikroorganizmave të dobishme të tokës; ii) Pasuron tokën me mikroelemente të domosdoshëm per bimet; iii) Ndikon në rregullimin e bilançit të plehrave minerale në tokë; iv) Përmirëson cilësitë ujëmbajtëse të tokës; v) Ka ndikim termorregullues në tokë; vi) Ndikon në pasurimin e mjedisit me CO2. Plehrat organike duhet te hidhen para punimit të fundit të tokës duke i shpërndare uniformisht në sipërfaqen e tokës. Plehrat organike duhet të jenë të dekompozuara, me qëllim që aktiviteti mikrobiologjik të jetë i drejtuar jo me për dekompozimin e tij, por për shpërbërjen dhe mineralizimin e elementeve ushqimore, me qellim që ato të bëhen të gatëshëm për tu asimiluar nga bima. Në serra, plehrat organike nuk duhet të hidhen në gropa, sepse një plehrim i tillë bën që bimët të zhvillojnë një sistem rrënjor të lokalizuar. Në një plehrim të tillë bimët si të thuash behen “dembele”.

Plehrat Azotike. Ato pothuajse duhet të përdoren gjatë vegjetacionit. Nëqoftëse ato në fazat e para përdoren në sasi/doza të larta, atëhere ato ndikojnë jo vetëm në rritjen e përqëndrimeve të panevojshme të solucioneve tokësore, (sepse ndikojnë për keq në asimilimin e tyre), por nga ana tjetër gjatë kohës deri sa bimët ti asimilojnë ato, do të ndodhin humbje relativisht të mëdha nëpermjet mineralizimit te parakohshem të tyre dhe shplarjeve nga ujitjet. Në rastet kur një pjesë duhet të përdoren si plehrim bazë ose dhe shoqërues, këshillohet qe ku plehrim te jete në formë ureje. Ureja ka vetinë të fiksohet në kompleksin thithes të tokës dhe nuk mund të shplahet lehtë nga ujrat gjatë ujitjeve. Ndërsa gjatë vegjetacionit është e domosdoshme që plehrat azotike si ato në formë nitritesh, ashtu dhe ato në formë amonjakale, të përdoren gjithmonë të shoqëruara me prashitje, me qëllim që të eleminohen humbjet e elementit azot (N), i cili është elementi bazë i plehrave azotike.

Plehrat Fosforike Përveç formës së superfosfatit, ne treg jane edhe plehra komplekse si Diamon Fosfati (DAP-i), plehra te kombinuara si Hakafos, Nitrofoska, plehrat e kombinuara kristalore, etj. Për bimët që kultivohen në serra, në përgjithësi rekomandohet që e gjithe sasisa e Superfosfatit, të përdoret në plehrimin bazë, ose para punimit të tokës ashtu si në rastin e plehrimit organik. Superfosfati përmban 16 -18% lënde aktive P2O5, e cila kur hidhet në tokë, në prani të ujit dhe të aktivitetit mikrobiologjik bëhet i tretëshëm dhe përvetësohet lehtë nga bimët. Diamoni i Fosfatit, pasi hidhet në tokë, nën veprimin e lagështirës dhe të bakterieve, kthehet në forma të tretëshme N2O dhe P2O5 të cilat fiksohen në kompleksin thithës të tokës dhe përvetëohen lehtësisht nga bimët. Mënyrat e hedhjes së tyre nëpër serra bëhen sipas specifikave të bimëve, por të rekomandueshme janë ato të plehrimit bazë dhe shoqërues, të cilat hidhen sëbashku me plehrat organike dhe përmbysen në tokë.

Plehrat Potasike Në serra zakonisht përdoret forma e Sulfatit të Kaliumit (K2SO4), Klorurin e Kaliumit (KCl), po ashtu edhe shume plehra te kombinuara. Plehrat potasike perdoren kryesisht ne pleherimin baze. Në tokë hidhet si superfosfati, por edhe si shoqerues (deri në 50% të sasisë), ose mund të përdoret si plehrim plotësues gjatë vegjetacionit. Pasi ato hidhet ne tokë, zbërthehet lehtësisht nga aktiviteti mikrobiologjik i tokës dhe fiksohet në kompleksin thithës të saj, te cilat asimilohen shumë me mirë nga bimët. Edhe plehrat potasike duhet të përmbysen në tokë gjatë punimit të tokës apo prashitjeve.

Plehrat Komplekse  (mikroplehrat) Mikroelementët më kryesorë për bimet qe kultivohen ne mjedise te mbrojtura janë: Magnezi, Mangani, Calciumi, Bori, Bakri, Hekuri, Zinku, Natriumi, Squfuri, etj. Nga eksperimentet e kryera rezulton se më i pasur me mikroelementë është plehu organik. Ato rekomandohen të përdoren në doza optimale. Per të siguruar rendimente të larta dhe me cilësi të mirë nga bimet qe kultivohen ne mjedise te mbrijtura, krahas makroelementeve eshte e domosdoshme edhe sasia e nevojshme e mikroelementëve. Në indet bimore, ato lëvizin nga 0.001 – 0.0001%. Ato janë po aq të domosdoshëm ashtu siç janë edhe azoti, fosfori, potasi, por me një ndryshim të madh, që kërkesat e bimëve për to, janë shumë më të vogla.

Kujdes! Asnjë lloj plehu kimik apo organik qoftë, nuk duhet lënë mbi sipërfaqen e tokës, sepse në veprimin e rrezeve të diellit, erës, veprimit të aktivitetit mikrobiologjik, etj, humbasin pothuajse të gjithë sasinë e elementeve ushqimore. Ato duhet që, mundësisht brënda pak minutave të përmbysen në tokë me anë të punimit të sajë, apo te prashitjeve.

Shkarko pdf